Cebuano Yell

                        Tulis hangtod 2010

            Tanang timailhan nagpakita nga matapos na lang ang tuig magpabilin nga mao lang gihapon ang karaan ug mas dakong bayranan sa telepono sa Pilipinas.  Nga kon wa mong kabantay mao nay nalansang natong bayranan sa niaging usa na ka dekada.  Ang atong bayranan sa telepono kataposang gitakda sa National Telecommunications Commission (NTC) niadto pang 1999.

            Lisod tuohan nga wa mous-os ang atong bayranan sa telepono bisan sa daghang mga ebidensiya nga nagmatuod nga gipaburot pag-ayo sa mga kompaniya sa telepono ang ilang ginansiya.  Bisan sa pagkamugna sa bag-ong mga teknolohiya sa komunikasyon nga nakahimong mas sayon ug mas barato sa komunikasyon.  Ug bisan nitidlom na pag-ayong mga bayranan sa telepono sa ubang kanasuran.

-o0o-

            Mao ni usa sa labing dakong milagro sa atong bag-ong panahon.  Giunsa man pagmaniobra sa higanteng mga kompaniya sa telepono nga magpabilin ang dagko nilang mga bayranan bisan sa daghang mga pagsuway sa kagamhanan pagpagaan sa palas-unon sa mga konsumidor?

            Hangtod karon pabiling nabawo ang mga konsumidor sa mga pasalig sa mga politiko nga nagbuwa ang baba pagpangangkon nga nagdugo ang ilang kasingkasing alang sa kabos nga mga konsumidor nga gipahimuslan sa telcos.  Hangtod karon padayong gilipatlipat ang mga konsumidor sa makalibat nga mga promo sa telcos nga kasagaran gisagolan og pangilad aron lang maaghat ang mga konsumidor paggasto sa kataposan nilang tinipigan nga alang unta sa mas mahinungdanon ug mas dinalian nga mga panginahanglan.

-o0o-

            Labing uwahing pasundayag sa kainutil sa kagamhanan batok sa telcos mao ang kapakyas sa NTC pagpatuman sa kamandoan nga nag-usab sa sistema pagkuwenta sa bayranan sa voice calls sa cellular phones gikan sa per minute ngadto na sa per pulse (matag unom ka segundo).  Ang kamandoan giluwatan sa NTC niadto pang Hulyo karong tuiga.  Apan bisan sa kasayon ug kadali ra unta pagpatuman sa kausaban, ang telcos nilampos pagkumbinser sa NTC paghatag nila og upat ka buwan nga lugway.

            Apan bisan napupos nang lugway niadtong Disyembre 6, ang telcos padayong nagpaugat nga per minute lang gihapon ang kuwentada sa bayranan sa voice calls.  Ug nga makapahimus lang sa per pulse nga sistema ang mga konsumidor kon maghasol sila pagbutang og prefixes sa mga numero nga ilang tawgan.

-o0o-

            Ubos sa kasabutan, ang per pulse nga sistema isugod pagpatuman niadtong Disyembre 6 sa mga tawag sa samang network ug niadtong Disyembre 16 alang sa mga tawag sa laing network.  Nagsabot man gani unta ang telcos ug NTC nga mag-press conference niadtong Disyembre 5 aron dungan nga ipahibawo ang kausaban.

# posted by Sugbu @ 11:49 PM 0 comments

                        Trapiko sa Pasko

            Matag higayon matanggong ko sa trapiko sa Metro Cebu, akong am-aman ang akong kaugalingon nga daghang nangandoy nga makaangkon sa samang suliran ang mingaw kaayo nilang mga dakbayan ug kalungsoran.  Kay, tinuod, ang pagkabara sa trapiko malipayong suliran.  Di mabasol ang katawhan nga mopalabi sa malambuong ekonomiya ug sa kahuot sa iyang kadalanan.  Kay sa hapsay nga kadalanan sa nagduka ug nagmingaw nga mga patigayon.

            Maong wa ko sapota sa kahuot sa kadalanan sa mga dakbayan sa Sugbo, Mandaue, Lapulapu ug Talisay samtang nagsingabot ang Pasko.  Kay nagkahulogan ni nga may kuwarta ang mga tawo ug nga nisulbong ang halin sa mga patigayon.  Bahala na kon nagkahulogan sab ni sa kapakyas sa kagamhanan pagpangandam sa kalamboan.

-o0o-

            Apan niulbo na gyong akong kaspa dihang nabara ang trapiko sa dakong langyab sa Cebu North Road.  Tungod sa pag-aginod sa dagan sa mga sakyanan sa lane paingon sa amihanang Sugbo, wa ra abtig oras niinat nang katay og pila ka kilometro gikan sa Consolacion paingon sa mga gasolinahan sa Basak, Mandaue.

            Maong napugos kog baktas pauli.  Bisan udtong tutok.  Di hinuon kainit ang nakapasanting sa akong apapangig:  Akong nahibaw-an nga di bangga ang nakapahinay sa mga sakyanan; kon dili ang pag-awas sa mga sakyanan sa apiki nga parking lot sa shopping mall sa kinapusoran sa Consolacion.

-o0o-

            Wa nako igkita ang naandang traffic enforcers.  Namakasyon tingali kay holiday na man.  Ang duha ka tawo nga nagwarawara sa mga sakyanan sa tungod sa mall bantang kaayo diin kapusta.  Padayong gipasud ang mga sakyanan bisan nisiwil na sa highway ug nababagan nang hangtod katunga sa highway.

            Tungod sa usa lang ka tindahan nabihag ang kinatibuk-ang trapiko sa amihanang Sugbo?  Unsa may nasud sa bakukang sa munisipyo ug kapolisan sa Consolacion nga gitahan man ang pagduma sa nasudnong highway ngadto sa usa ka pribadong patigayon?  Nganong gipasagdan man nga masakripisyo sa pipila lang ka shoppers ang mas daghang mga motorista ug mga pasahero nga mas mahinungdanon og mga lakaw—bahala na lang ko nga igo lang nipauli aron maniudto?

-o0o-

            Mahimong way sa' ang mall.  Unsa may iyang mahimo nga nagsugwak man ang mga mamalitay?  Nga tingali mga kawani sa kagamhanan ug pribadong mga kompaniya nga mao pay pagpanghatag sa bonus?  Tingali wa say mahimo ang munisipyo.  Maong wa na lang mag-usik-usik pagpa-overtime sa ilang traffic enforcers.

# posted by Sugbu @ 12:25 AM 0 comments

                        Ilog sa ikaduha

            Samtang nanihapon ang mga bisita human sa bunyag sa kamanghorang anak ni Komentarista Choy Torralba sa DYRF, si Kongresista Ferdinand "Bongbong" Marcos gitawgan sa Businessworld ug gipahibawo sa iyang pagkasud sa Top Ten sa mga kandidato pagka senador sa labing uwahing survey sa Pulse Asia (31% ang iyang rating).  Masaligon si Marcos nga mas mosaka pang iyang ranggo kon ma-disqualify silang Franklin Drilon (ikaupat) ug Serge Osmena (ikawalo) kay wa pang kaabot og unom ka tuig human sa paghupot sa ilang ikaduhang sagunson nga termino.

            Mas makapakugang ang sunod niyang gisulti namo:  Sa adlaw sa piniliay, sila si Manny Villar ug Gilberto Teodoro ang higpit nga magsangka kay matagak na si Noynoy Aquino.  Nipasabot siya nga silang Villar ug Teodoro ang labing lig-on og makinarya ug si Aquino ang labing huyang kay hangtod karon ang Liberal Party nagkatibuwaag pa.

-o0o-

            Apan lahi ang hulagway nga napintal sa survey nga gihisgutan ni Marcos dihang nakuha na nakong dugang detalye.  Ang survey sa Pulse Asia niadtong Disyembre 8-10 nagpakita nga wa mo-us-os ang rating ni Aquino (45%, kon itandi sa 44% niadtong Oktubre) bisan sa pagsaka sa ratings nilang Villar (23%, gikan sa 19%) ug Erap Estrada (19%, gikan sa 11%).

            Angayng mabalaka silang Villar ug ubang mga kaatbang ni Aquino.  Wa maibani ang iyang rating upat ka buwan human sa kamatayon sa iyang inahan.  Nagpasabot nga di lang ang emosyonal nga kahinugon sa kamatayon ni kanhi presidente Cory Aquino ang nakapalig-on sa iyang kandidatura.  Ang napuno sa ratings nilang Villar ug Estrada naggikan sa pagsibog ni Chiz Escudero.  Sa ato pa, kinahanglang ilugon ang boto sa usag-usa aron seryusong makahagit si Aquino.

-o0o-

            Labing dako og saka ang rating ni Teodoro (150%) apan nagpabiling single digit (5%).  Morag tinuod nga hawok sa kamatayon ang iyang kasikit ni Pres. Arroyo.

Labing malipayon sa mga piliunon pagka bise presidente mao si Loren Legarda.  Nisutoy ang iyang rating (32%) pinaagi sa paglaslas sa base ni Mar Roxas (43%).  Labing masulub-on si Edu Manzano nga pabiling nalansang (3%).  Nag-una niya si Jojo Binay (10%), nagsunod si Bayani Fernando (1%).

-o0o-

            Motuo mog sa dili, ang tulo nga nag-unang senatoriables mao sila si Bong Revilla (53%), Miriam Santiago ug Jinggoy Estrada (tabla sa 51%).  Ang ikalima ngadto sa ikapito (nagtabla sa 43%):  Pia Cayetano, Ralph Recto (labaw og duha ka ang-ang ni Osmena) ug Juan Ponce Enrile.

# posted by Sugbu @ 12:27 AM 0 comments

                        Dag-anan sa Ombudsman

            Sa sunod higayon nga makahunahuna ka pagpasaka og kaso batok sa usa ka opisyal sa kagamhanan, paminawa una ning kasinatian sa mga nakasuway na pagdangop sa Visayas Ombudsman.  Kon ang imong ikiha may lig-on nga koneksiyon sa gamhanan nga mga politiko, labi na kon taga Kapitolyo, o ba kaha taga Malakanyang gyod, way kapaingnan ang kaso.

            Mas maayo pa nga mopahuway ka.  Agwantaha na lang ang inhustisya nga imong nahiagoman.  Kay di gyod mahitabong makakuha ka og kaangayan gikan sa Visayas Ombudsman.  Niadto, gitarung pag-imbestigar ang mga kaso apan giyak-an pagsang-at na sa ulohang buhatan.  Karon, daghang salamat ni Visayas Ombudsman Pelagio Apostol, dinhi na mismo sa ato magsugod ang pagyaka.

-o0o-

            Apan kon ang imong reklamohan kasarangan lang nga kawani sa kagamhanan, duna kay dag-anan.  Kon ang imong namatikdan nga nag-abuso sa gahom, o nagpahimus sa katungdanan, nakalingkod lang sa puwesto tungod sa tsamba, o tungod sa pagsandig og dakong politiko apan di gyod ingon ana kasuod, o ba kaha ang gisaligan nga padrino nibalitok na sa oposisyon, ug busa gikasuk-an na sa Kapitolyo, o ba kaha sa Malakanyang gyod, haskang paspasa sa dagan sa kaso.

            Ikiha dayon.  Tan-awa unsa kadali sa lihok sa Ombudsman.  Ipatawag dayon ang gireklamohang opisyal.  Kasab-an dayon sa kalapasan nga iyang nahimo.  Di pa gyod did-an nga mosud ang media.  Aron pagtino nga mabantang sa katawhan ang salida sa Ombudsman.

-o0o-

            Kon ang ikiha manimaho lag dyutay og politikanhong koneksiyon, bisan kon ang mga padrino nia ra dinhi sa ato apan makahimo pagpakitabang sa Malakanyang, di hingpit nga yak-an ang kaso apan mao ni ang mahitabo:  Ipatawag ang tanang nahilambigit sa kaso—ang nangreklamo ug ang mga gireklamohan ug yawyawan sila nga ang labing maayo nilang buhaton mao ang pagtinabangay, di ang pagkihaay.

            Dasigon dayon ang mga partido nga mag-areglo.  Mao ning higayona nga di na nila pasudlon ang media.  Di tingali gusto ang taga Ombudsman nga masaksihan sa mga magbubuhis ang pag-us-os sa iyang kaugalingon ngadto sa pagka lupong tagapamayapa.

-o0o-

            Kon ang ikiha suod sa Malakanyang, di lang ni Pres. Arroyo ug sa iyang bana kon dili hasta sa gamhanang mga sakop sa gabinete ug mga sakop sa tinuod nga pamilyang Arroyo, panguros na lang daan.  Kinahanglan nga modawat dayon sa kamatuoran nga di gyod kang kadu't nila.  Kay kon ipamugos gyong kaso, kuyaw nga mamahimo kang laing Jun Lozada.  Ug sa ubang mga kihante nga mao na hinuoy naapiki.

# posted by Sugbu @ 10:41 PM 0 comments

                        Tago sa ngitngit

            Unsa na man intawoy nahitabo ni Visayas Ombudsman Pelagio Apostol?  Inay mohangop sa kahigayonan pagpahibawo sa mga magbubuhis unsay gihimo sa ilang buhatan sa mga kaso nga gipasaka batok sa mga opisyal sa kagamhanan nga gipasanginlan og kahiwian, nga nitak-om na man hinuon?  Maayo unta kon siya ra.  Gimandoan pa gyod ang ubang mga kawani sa iyang buhatan pagsunod sa iyang sayop nga pananglitan.

            Nakamatngon ba si Apostol nga ang pagtak-op sa iyang buhatan gikan sa mga sakop sa media maoy labing dakong pagbudhi sa ilang tahas nga gisangon sa batakang balaod?  Kay gitukod ang Ombudsman aron kasumbongan sa mga magbubuhis sa kahiwian sa kagamhanan.

                        -o0o-

            Unsaon man pagpaningil sa katawhan sa mga opisyal sa kagamhanan nga nagpaburot ug nagpahimus sa katungdanan?  Makapasaka tuod sila og kaso apan, salamat sa pagtak-om ni Apostol ug sa pagpatak-om sa iyang ginsakopan, di na sila makasusi unsa nay nahitabo sa mga kaso nga ilang gipasaka.

            Di sila mahimong matag adlaw nga mobalik ug magsusi sa Ombudsman.  Duna silay mas mahinungdanon ug mas dinaliang mga gimbuhaton pagpanginabuhi.  Maghuot sang Ombudsman kon mag-atang silang tanan sa buhatan.  Ang mga sakop sa media maoy labing sayon nilang kadangpan.  Maong sama rang gibukubuko ni Apostol ang mga magbubuhis, nga kon nakalimot siya maoy nagsuweldo niya, sa iyang paggapos sa media gikan sa pagtuman sa ilang gimbuhaton.

                        -o0o-

            Labing dakong dag-anan sa mga magbubuhis batok sa lapad nga pangurakot sa nagkalainlaing mga buhatan sa kagamhanan mao ang pagpasihag sa mga transaksiyon sa ilang gisudlan.  Nga maoy tumong sa mga balaod nga gipanday sa Kongreso paghatag og katungod sa katawhan pagpakisayod giunsa paggasto ang ilang buhis.

            Mao nga labing kahibulongan nga ang Ombudsman, nga maoy labing gisaligan pagpatigbabaw sa transparency, mao na man hinuoy mag-una pagsurambaw sa makiangayon nga pagpakigsayod sa media?  Di ba diay kaharung si Apostol sa kahayag nga ganahan man siya nga magtago sa kangitngit?

                        -o0o-

            Di ba hilasan si Apostol nga may kampanya ang ilang buhatan sa pagdasig sa nagkalainlaing hut-ong sa katilingban, apil na sa media, pagtabang sa kampanya batok sa pangurakot?  Ug karon nga ang mga magbubuhis ug mga sakop sa media nadasig na pagsunod sa ilang awhag, di na gani niya atubangon ni pasudlon sa iyang buhatan?

# posted by Sugbu @ 12:20 AM 0 comments

                        Tipiganan sa Sugbo

            Matuman na gyong damgo pagtukod sa tipiganan sa mga awit ug kinaiyang Sugbuanon.  Namunga na ang mga paningkamot pagdasig sa paghinumdom, paghigugma, pagtipig ug pagpalambo sa mga awit ug kinaiya sa Sugbo sa kagahapon.  Karon di na gyod hingpit nga makalimtan, ni mataligam-an, ang atong gigikanan; hinaot nga di na ta masaag sa atong padulngan.

            Daghang salamat sa damgo ni Dr. Jose "Sir Dodong" Gullas:  Ang pagsangyaw sa tibuok kalibotan sa kamabulukon sa atong kasaysayan, sa kabantogan sa atong katiguwangan ug sa kalapad, kaundanon ug kamakiangayon sa ilang mga pagtuo, panglantaw ug panlihuklihok.  Daghang salamat sa iyang katakos ug kakugi pagtinuod sa damgo nga gisaw-an sa ubang mabuot nga mga Sugbuanon.

                        -o0o-

            Pormal nang buksan alang sa publiko ang Tipiganan sa mga Kanta ug Kinaiyang Sugbuanon karong Enero 12, 2010.  Matod ni Sir Dodong ang tipiganan maoy mamahimong pinuy-anan sa way kamatayon nga Sugbuanong mga awit, mga himan sa pagtagik sa maong mga awit ug ang hapit nga makalimti nga mga kinaiyang Sugbuanon.

            Nahimutang sa karaang buhatan sa The Freeman sa likoanan sa mga dan V. Gullas ug D. Jakosalem, ang tipiganan gipahinungod ni Sir Dodong ngadto sa iyang mga ginikanan, silang Don Vicente Gullas ug Inday Pining Rivera Gullas, nga maoy nagtisok sa binhi sa gugma sa Sugbuanong mga awit nga mapahimuslan na sa umaabot nga kaliwatan.

                        -o0o-

            Ang pagbukas sa tipiganan maoy labing haom nga pasiuna sa pagpahigayon sa ikatulong tuig sa Halad ni Sir Dodong.  Ang Halad 2010 nga ipahigayon sa Enero 13 sa Waterfront Cebu City Hotel maglakip sa Sugbuanong mga awit ug pagpasidungog nilang Pilita Corrales, Dulce Amor ug Raki Vega.  Abagan sila sa mga sakop sa nabantog sa tibuok kalibotan nga University of the Visayas Chorale.

            Ang Halad 2010 mopasidungog sab sa bantogang mga kompositor nga Sugbuanon ug mopasundayag sa labing halandumon nga mga kinaiyang Sugbuanon sama sa pagpanga'.  Sumpay ni sa niaging duha na ka Halad niadtong 2007 sa Casino Espanol de Cebu ug 2008 sa Cebu International Convention Center.

                        -o0o-

            Ang tipiganan nga tawgon og Don Vicente ug Inday Pining Gullas Museum maglakip sa piano nga gigamit ni Ben "Yo Karpo" Zubiri paghimo sa iyang bantogang awit, Matod Nila, sa sista nga gigamit ni Minggoy Lopez pagtagik sa "Kamingaw sa Payag" ug sa ubang bantogan niyang mga awit, score sheets ug ubang himan sa musika.

# posted by Sugbu @ 3:00 AM 0 comments